Crkva brvnara u Dubu – biser osaćanskog graditeljstva

Dupska crkva brvnara se nalazi u opštini Bajina Bašta i spada među naše najveće i najlepše crkve ove vrste. Predstavlja spomenik kulture od izuzetnog značaja. Pokrivena je šindrom, specifične arhitekture i predstavlja izuzetno delo osaćanskih neimara. Poznata je kao brvnara sa najvišim krovom, a po površini pripada redu najvećih drvenih crkava. Ona je u periodima kada je manastir Rača bio u ruševinama pruzimala ulogu duhovnog središta ovog dela Podrinja.

0 3.768

Nedaleko od Bajine Bašte, u selu Dub, nalazi se jedna od najvećih crkava brvnara u Srbiji, crkva Vaznesenja Hristovog. Crkva brvnara u Dubu smatra se jednim od najlepših primera osaćanskog graditeljstva kod nas. Ono što je činjenica jeste da od svih postojećih, crkva brvnara u Dubu ima najviši krov, koji je izrazito strm, pokriven sitnom klisom i otprilike tri puta viši od spoljnih zidova crkve, dok po površini spada u red najvećih drvenih crkava. Prema raspoloživim izvorima hram je sagrađen krajem XVIII veka i to verovatno 1792. godine, a obnovljen je 1828.

Crkva brvnara u Dubu Foto: Drina Info

Hram u Dubu je naš najreprezentativniji primer crkve brvnare osaćanskog tipa. To je postignuto uz pomoć izvanredne graditeljske veštine i obradom drveta do najsitnijih detalja kao što su rezbarija vrata, dovratnika i nadvratnika kao i drveni stojeći čiraci i polijeleji. U dupskoj riznici posebnu pažnju zaslužuju carske dveri koje su izvedene u najboljoj tradiciji srpskog srednjovekovnog duboreza.

U burnim prošlim vremenima i u stalnoj opasnosti od zatiranja i uništvanje od strane zavojevača  ovakve drvene crkve su građene daleko od očiju Turaka. One su se lako mogle premestiti i zbog toga su u narodnoj tradiciji ostale upamćenje kao leteće crkve. Osaćanski neimari sagradili su veliki broj drvenih crkava početkom XIX veka, a do danas je sačuvano njih 40 za koje se veruje da su je gradili Osaćani.

Foto: Drina Info

Graditelji dupskog hrama nisu se potpisali pa nam nije poznato ko je radio ovu lepu bogomolju. Osaćani su se skoro jedino bavili zidarskim i dunđerskim zanatom, jer potiču iz velikih porodičnih zadruga. U proleće samo su najbolji odlazli u pečalbu u Srbiju, pa je neimarski zanat značio stvar prestiža. Osaćani su vremenom razvili i poseban osaćanski jezik koji su koristili u slučaju kada nisu želeli da drugi razumeju o čemu govore. Turski carinik u Ljuboviji jednog proleća zabeležio je da je prevezao 700 osaćanskih neimara po imenu Jovan, a ostale nije ni brojao.

Osaćanski neimari su se građevinom bavili sezonski, koja je trajala od ranog proleća sve do kasne jeseni. Dekorativne radove Osaćani su radili u svome zavičaju tokom zimskog perioda. Zbog blizine dupske crkve dekoraciji se posvetilo više pažnje nego drugim sličnim crkvama.

O istorijatu same crkve ne postoji mnogo podataka, a glavni razlog je činjenica da je kompletna arhiva izgorela u požaru, koji je 1916. godine podmetnula austrougarska vojska. Smatra se da je crkva podignuta na temeljima starije bogomolje mada za ovaj podatak ne postoji dokaz. Prema izveštaju nahijskih starešina knezu Milošu iz 1832. godine o svim novoizgrađenim hramovima, Crkva Vaznesenja Hristovog u Dubu je izgrađena 1792. godine. Crkva je oštećena nakon propasti Prvog srpskog ustanka, a njena obnova izvršena je 1828. godine. Malu zabunu u hronologiji ovih događaja unosi pominjanje ove crkve u zapisima Joakima Vujića, “Putešestvije po Srbiji” iz 1826. godine, iako svi ostali izvori upućuju na 1828. godinu kao period obnove crkve.

Crkva Vaznesenja Hristovog u Dubu preuzimala je ulogu duhovnog središta ovog kraja u periodu kada je manastir Rača bio razrušen. Nakon njegove obnove, crkva postaje metoh manastira i takvo stanje traje sve do 1885. godine, kada crkva brvnara postaje samostalna i dobija svoju parohiju.

Prilikom obnove 1828. godine, crkva je dobila sadašnji arhitektonski oblik, karakterističnu drvorezbarsku dekoraciju i tom prilikom dodat je duboki trem. Položaj ovog hrama neznatno odstupa od orijentacije sever- istok, pa se pretpostavlja da je rađena tokom leta, kada sunce izlazi na severoistoku.

Crkva brnara u Dubu je jednobrodna građevina izrađena od masivnih talpi, sa četvorougaonom oltarskom apsidom sa spoljne strane i polukružnom apsidom unutra. Sa zapadne strane crkve je poluotvoren trem na stubovima koji je u donjem delu zatvoren parapetom. Krov je pokriven sitnom klisom, pričvršćenom klinovima bez ijednog eksera. Unutrašnjost crkve je veoma tamna, a svetlost u unutrašnjost dopire kroz male , horizontalne prozore na koje se sa unutrašnje strane navlače drveni kapci. Ovi prozori veoma podsećaju na tzv. puškarnice. Posebno se ističe rezbarija vrata, dovrataka i nadvratnika kao i delovi mobilijara (drveni stojeći čiraci kao i drveni polijelej).

Vrata crkve u Dubu

U ovom hramu nalazi se zanimljiva zbirka ikona različitog porekla. Jedan deo čine radovi bjelopavličkih zoografa Lazovića. Na ikonostasu su dve ruske ikone sa predstavom Bogorodice sa Hristom i Hrista, a riznica crkve čuva još jedan broj ikona iste provenijencije. Carske dveri sa veoma oštećenim duboreznim i slikarskim delom, nastale u poslednjoj deceniji XVII veka, i najverovatnije su prenete iz neke starije crkve. Drugi deo ikona datira sa kraja XVIII i početka XIX veka i poreklom su iz ruskih radionica odakle su se mogle nabaviti po pristupačnim cenama. Njihovo mesto u Dubu vezuje se za uticaj Hadži Melentija na ovu crkvu i pretpostavlja se da su dobavljene zbog ugleda koji je on uživao u Rusiji, a ova pretpostavka naročito se odnosi na prestone ikone. Deo ikona je bio sklonjen na tavan crkve pre 1916. i sačuvane su od austrougraskog razaranja crkve, a pronađene su sredinom 50 – ih godina XX veka. U riznici je pohranjen i jedan broj vrednih bogoslužbenih knjiga, uglavnom ruskih, među kojima se izdvaja srebrom optočeno Jevanđelje, rusko izdanje. Iz dupske crkve bez odobrenja crkvenih vlasti mnogi vredni predmeti su 50-ih godina prošlog veka preneseni u Muzej u Užicu.

Nekoliko nadgrobnih spomenika iz prošlih vekova nalazi se pored same crkve

O crkvi brvnari iz Duba postoji veći broj zapisa ali prvi svestraniji, sistematičan i naučno zasnovan pristup nasleđu i relikvijama ove crkve dao je  Dr Dragiša Milosavljević monografijom „Crkva brvnara u Dubu“ . Knjigu je objavio Narodni muzej Užice 1994. godine sa velikim brojem fotografija, skica i ilustracija koje približavaju graditeljsko nasleđe, relikvije i dragocenosti crkvene građevine i mobilijara. Milosavljević je dao sadržajan, potpun i sistematičan pregled, opise i nomenklaturu sveg kulturnog blaga koje se nalazi u ovoj crkvici.

Crkva je u neposrednoj blizini seoskog puta

Sveštenik Mirko Krupniković ove godine je u zvoniku nove dupske crkve pronašao matičnu knjigu iz XIX veka. Ona je od izuzetnog značaja imajući u vidu da do sada nismo imali podatke da je ijedna matična knjiga iz XIX veka sačuvana sa područja Bajine Bašte. Na konkursu Ministartva kulture obezbeđena su sredstva kako bi se ova izuzetno značajna knjiga zaštitila.

Pronalazak ove knjige pobudio je novo interesovanje i za staru dupsku crkvu brvnaru koja, iako u neposrednoj blizini magistralnog puta, još uvek nije otkrivena od strane većeg broja turista ali ni stanovnika ove podrinske opštine. Kod nove dupske crkve u centru sela nalazi se turistička tabla koja upućuje na crkvu brvnaru do koje se može stići automobilom posle par minuta vožnje.

Projekat UG Bios Bajina Bašta „Prezentacija kulturno-istorijskog nasleđa opštine Bajina Bašta“ sufinansiran je sredstvima Opštine Bajina Bašta

Ostavite odgovor

Vaša adresa E-pošte neće biti objavljena