Vekovima su srpski vladari, javne ličnosti, imućni građani nakon svoje smrti, ali i za života, ostavljali u amanet narodu svoje kuće, zgrade, fondove – zadužbine. Te značajne ljude iz naše istorije zovemo zadužbinarima, ali i donatorima, dobrotvorima ili dobročiniteljima, a one koji su svoj imetak posvetili podizanju verskih objekata i ktitorima.

Među brojnim donatorima i ktitorima do Drugog svetskog rata značajno mesto zauzima jedan naš zemljak, trgovac Mitar Jovanović ktitor Hrama Svetog Georgija na Čukarici u Beogradu. Praunuk je Rada-Rake Laudana iz Okleca, po kome je deo Okleca dobio naziv Radava, unuk Petra Radosavljevića, sin Jovana Radosavljevića čija je zadruga unesena u Popis stanovništva Sreza račanskog 1863. godine. Njegove potomke, koji su ostali u Oklecu, srećemo pod prezimenom Petrović-Rakić, a oni koji su otišli u Beograd uzeli su prezime po ocu Jovanu – Jovanović. Bili su poznati trgovci svoga vremana, Ravailo-Rajo u Oklecu, a Sofronije i Mitar u Beogradu.

Mitar JovanovicMitar, Jovana i Anice Petrović-Rakić Jovanović (Okletac, 1863 – Beograd, 1939) trgovac i dobrotvor, sa bratom Sofronijem otišao u Beograd gde je postao poznati trgovac i ktitor hrama Sv. velikomučenika Georgija. Kao i brat Sofronije uzeo prezime po ocu Jovanu. Oženio se ćerkom jedinicom poznatog zemunskog trgovca Svetozara Rašića (1846 – 1905) Leposavom (1879 – 1900). Posle rođenja sina Ljubomira Leposava se razbolela i umrla, a ubrzo za njom otišao je i jednogodišnji Ljubomir (1899 – 1900). Sahranjeni su na Novom groblju u Beogradu.

Sa blagoslovom tasta Svetozara Rašića stupio je, 1904.godine, u drugi brak sa Milicom (1873 -1946), ćerkom Stanka i Anke Vranešević. Iz tog braka dobija ćerku Julijanu.

U novembru 1905.godine umire bivši tast, trgovac Svetozar Rašić. Sahranjen je na novom groblju u istoj grobnici gde su mu sahranjeni ćerka i unuk.

Poznato je da je Mitar Jovanović bio simpatizer (možda i član) tadašnje Napredne stranke, i da je učestvovao u kampanji na aprilskim izborima 1912. godine na Čukarici, ali nije bio kandidat za poslanika. Najverovatnije je novčano pomagao kampanju stranke. Kao i svi ugledni Beograđani i Mitar je posedovao plac na Čukarici sa koga se pružao predivan pogled na Beograd.

Čukarica je bila uništena u Prvom svetskom ratu 1915. godine, a iz pepela je počela da se diže 1919. godine. Od 1922. postaje sastavni deo Beograda. Mitar je stanovao u Ulici Miloša Velikog. Imao je dve velike zgrade u br. 41 i 57. koje je rentirao, a sam je bio prijavljen u Miloša Velikog br.41.

U maju 1920.godine umire mu i drugo dete, ćerka Julijana. I ona je sahranjena na Novom groblju, na istom grobnom mestu pored Mitrove prve žene, sina i tasta. U velikoj tuzi i želji da sačuva uspomenu na dvoje preminule dece, odlučio je da jedan deo svog imanja na Čukarici (5424,6 m2) pretvori u spomen park posvećen Ljubomiru i Julijani. Ugledni građani Čukarice ga tada posavetuju da bi bilo bolje da u spomen svoje rano preminule dece podigne crkvu, koja bi bila na spasenje i korist svim žiteljima Čukarice. Mitar je poslušao savet i stanovnicima Čukarice napisao testament u kome, između ostalog piše:

Ako bi Čukarički stanovnici hteli da zidaju crkvu, mogu je zidati na sredini gore opisanog zemljišta i ni za šta više to zemljište ne sme se upotrebiti.

Pri tome je imao dve izričite želje: da hram bude posvećen Svetom velikomučeniku Georgiju – njegovoj krsnoj slavi, i da se ispod budućeg hrama nalazi njegova porodična grobnica. Mitar se, januara 1925. godine, obratio i srpskom patrijarhu Dimitriju, sa željom da ustupi zemljište za izgradnju crkve na Čukarici.

Pismo Mitra Jovanovića na prvoj strani Letopisa Crkve Sv. Velikomučenika Georgija na Čukarici

Pismo Mitra Jovanovića na prvoj strani Letopisa Crkve Sv. Velikomučenika Georgija na Čukarici

S obzirom da Čukarica, naseljena radničkim narodom, nije imala svoj hram Mitrova molba je uvažena i Patrijarh mu je blagoslovio to bogougodno delo. Projekat hrama je uradio čuveni ruski arhitetehta Vasilij Mihailovič Androsov, emigrant iz Sovjetske Rusije i jedan od najplodnijih stvaralaca u međuratnoj arhitekturi u oblasti srpskog crkvenog graditeljstva.

Novac za podizanje hrama počeo je da se prikuplja 1926. godine. Najveći priložnik je bio Mitar, koji je u više navrata davao veliki iznos novca. Temelji hrama su osveštani maja 1928. godine kada se počelo sa izgradnjom.

Patrijah Dimitrije osveštava temelja hrama maja 1928.godine

Patrijah Dimitrije osveštava temelja hrama maja 1928.godine

Crkva je smeštena na samom obodu brda nad Savom i Starom Čukaricom. Unutrašnjost hrama nije fresko živopisana, nego je urađen skladan moleraj, koji se utapao u spoljašnju lepotu hrama. Potpunoj lepoti unutrašnjosti hrama doprineo je ikonostas izrađen u duborezu u duhu ohridske duborezačke škole, a delo je Nestora Aleksijevića. Na zidovima su ikone velikih dimenzija, među kojima se posebno ističe ikona Svetog Nikole, originalan rad ruskog slikara Kolesnikova. Gradnja je završena 1932. godine.

Patrijah Varnava sa ktitorom Mitrom Jovanovićem prilikom osveštavanja Crkve Svetog Georgija

Patrijah Varnava sa ktitorom Mitrom Jovanovićem prilikom osveštavanja Crkve Svetog Georgija

Hram ima osnovu u obliku upisanog krsta – trolista i građen je u neovizantijskom stilu. Elementi za njegovu gradnju nalaze se u našim hramovima iz srednjeg veka, koji su pripadali moravskoj školi.

Osveštanje Hrama 1932. godine

Osveštanje Hrama 1932. godine

Mitar je preminuo 1939. godine. Sahranjen je u kripti hrama gde su, sa Novog groblja, preneseni posmrtni ostaci njegove dece Ljubomira i Julijane, prve supruge Leposave i tasta Svetozara.

Posle Drugog svetskog rata, nove vlasti oduzimaju svu Mitrovu imovinu. Njegovoj udovici Milici ostavljena je samo jedna sobica u ulici Miloša Velikog br. 41. Preminula je krajem decembra 1946. godine. Njeno ime je upisano na nadgrobnoj ploči u kripti hrama Sv. velikomučenika Đorđa, ali nije uklesana godina njene smrti. Nema podataka gde je sahranjena.

Danas u okviru Hrama radi dečje obdanište Đurđevak Predškolske ustanove Čukarica.

Nadgrobna ploča ktitora Mitra Jovanovića i njegove porodice.

Nadgrobna ploča ktitora Mitra Jovanovića i njegove porodice.

Prema Popisu stanovništva Sreza račanskog za selo Okletac 1863. godine imao je braću Ravaila i Sofronija i sestre Petriju i Danicu. U velikoj zadruzi koja je imala 16 članova bile su i porodice njegovih stričeva. Svedočanstvo o njihovom poreklu ispisano je na porodičnom spomeniku Ravailu Petrović, postavljenom pored Drinskog puta u Oklecu:

PORODIČNI SPOMEN RAVAILA RAJE PETROVIĆA                                                                                                                       TRGOVCA IZ OKLECA ŽIVI 74 GOD. UMRE 9 AVGUSTA 1927. GOD.                                                                                                                                                               OTAC  MU JOVAN ŽIVI 65 GODINA UMRE 14 DECEMBRA 1887. GODINE.                                               MATI ANICA ŽIVI 78 GODINA UMRE 8. FEBRUARA 1900 G.                                                    SIN  VITOR MAŠIN ŠLOSER ŽIVEO 19 G.UMRE 20. MAJA 1904.                                                            SPOMEN PODIŽE SUPRUGA STANIJA, BRAĆA SOFRONIJE I MITAR, SINOVI MILORAD , VITOMIR I NOVAK, UNUK JOVAN I OSTALA PORODICA.

PORODIČNI SPOMEN RAVAILA RAJE PETROVIĆA TRGOVCA IZ OKLECA ŽIVI 74 GOD. UMRE 9 AVGUSTA 1927. GOD. OTAC MU JOVAN ŽIVI 65 GODINA UMRE 14 DECEMBRA 1887. GODINE. MATI ANICA ŽIVI 78 GODINA UMRE 8. FEBRUARA 1900 G. SIN VITOR MAŠIN ŠLOSER ŽIVEO 19 G.UMRE 20. MAJA 1904. SPOMEN PODIŽE SUPRUGA STANIJA, BRAĆA SOFRONIJE I MITAR, SINOVI MILORAD , VITOMIR I NOVAK, UNUK JOVAN I OSTALA PORODICA.

Sofronije, Jovana Petrović-Rakić Jovanović (Okletac, 1857 – Beograd, 1839) trgovac, kao dečak otišao u Beograd gde postao viđen i uspešan trgovac. Umesto Petrović-Rakić, kako su prezime zadržali srodnici koji su ostali u Oklecu, uzeo je prezime po ocu, Jovanović. Oženio se Katarinom Tadić (1867 – 1905), udovom Stevana Dumića, sa kojom je imao ćerku Emiliju. Emilija se udala za Stevana Save Mićića, potomka rujanskog serdara Jovana Mićića, sa kojim je imala sina Jovana. Jovanov sin je Stevan Mićić mlađi, arhitekta i direktor Heraldičkog kluba u Hektorovićevoj 6 u Beogradu je mi dostavio podatke o njima i fotografije, koje su svedočanstvo njihovih životnih dela.

Sofronije Jovanović, zet Stevan Mićić, ćerka Emilija i njihova deca

Sofronije Jovanović, zet Stevan Mićić, ćerka Emilija i njihova deca

Arhitehta i direktor Heraldičkog kluba Stevan Mićić praunuk Sofronija

Arhitehta i direktor Heraldičkog kluba Stevan Mićić praunuk Sofronija

Za pisanje ovog članka korišćeno je:

1. Sajt Hrama Sv. Velikomučenika Georgija u Beogradu – Čukarica;
2. Stevica P. Matko: Biografija trgovca i ktitora Mitra Jovanovića, rukopis;
3. Porodična arhiva Stevana Mićića iz Beograda.

Mitar Josipović