To su zbori, to su glasi

Kojima se prošlost krasi,

Što prodiru kroz svet mračni

Sa grobova onih zračni’,

Spajajući gromkim jekom

I Božanskom silom nekom,

Spajajući vek sa vekom

I čoveka sa čovekom.“

Jovan Jovanović Zmaj

Kada se krajem osamnaestog veka, posle Austrijsko-turskih ratova, na opustele predele sa desne obale Drine počeše doseljavati gorštaci iz Stare Hercegovine i Crne Gore, među prvima beše nekakav Obradin iz plemena Drobnjaci, bratstvo Laudana. Iz sela Tepca, podno Durmitora, na levoj obali Tare, stigli su u Okletac, na posede bačevačkih begova Asana i Mehmeda Jajić, naselili sunčane predele sela, desno od rečice Okrugla.

Sa doseljavanjem novog, srpskog stanovništva, nastajala su i njihova prva groblja, koja su svojevrsni svedoci o vremenu i načinu doseljavanja. Za njih su birana sunčana i ocedita mesta, koja nisu mogla biti ugrožena od vodenih bujica i klizišta. Najstarije okletečko groblje, verovatno i najstarije u ovom delu Podrinja su Velike Livade. Karakteristično je po nekoliko velikih zidanih grobnica i stubastim nadgrobnim spomenicima od sige ili cepanih kamenih ploča sa uklesanim krstovima i reljefima po motivima iz Biblije. Na njima nema zapisanih imena sahranjenih, što je ukazuje na to da su nastali u vreme dok još nije bilo pismenih Oklečana. Groblje je potpuno zapušteno i napušteno, obraslo hrastovom šumom, pavitinom i ostrugom.

Najpoznatiji Oklečanin iz perioda doseljavanja bio je Petar (Obradina Laudana) Obradinović (Tepca, Crna Gora, oko 1772 – Okletac 1833/4) knez gornjeg dela Sokolske nahije (Račanske knežine 1819 – 1824) i član Magistrata (Suda) Sokolske nahije (1825 – 1828). Kao dečak doselio se u Okletac. Sa bratom Gavrilom učestvuje u Prvom srpskom ustanku. U protokolu vožda Karađorđa pominje se kao momak Sokolskog vojvode Karamarka Vasića. Učesnik je Boja na Ovčinji 1811. godine. Posle sloma ustaka i boja na Ravnju prebegao je u Ugarsku. Na poziv kneza Miloša vraća se u Srbiju i priključuje ustanicima. Po dobijanju autonomije i uspostavljanju mira, sa bratom Gavrilom, učestvuje u formiranju lokalne vlasti i prikupljanju danka (poreza) u gornjem delu Sokolske nahije. Njegovo ime srećemo u potpisu pisma kmetova račanskih sela, koji traže od kneza Miloša da dotadašnjem knezu Sokolske nahije Nikoli Novakoviću oprosti krivicu (Dr Stevan Ignjić: Bajina Bašta i okolina, do 1941., strana 46–47). Posle Nikoline smrti 1819. godine knez Miloš ga postavlja za kneza Račanske knežine u Sokolskoj nahiji. Bio je borben, bistar i sa uspehom je obavljao poverene dužnosti. Uživao je poverenje kneza Miloša i često razgovarao sa njim u Kragujevcu. Sa dužnosti kneza smenjen je 1824. godine. U jednom izveštaju kneza Sredoja Arsenijevića iz Solotuše (u to vreme Solotuša je bila u sastavu rujanske knežine), knjazu Milošu Obrenoviću, navodi se da su neki razbojnici na saslušanju izjavili da su prilikom vršenja nekih nedela imali podršku od kneza Petra Obradinovića (Boriša Matić: RAČANI KROZ VEKOVE, knjiga 2, strana 26.).

Kada je, naredne 1825. godine, knjaz Miloš u Kragujevcu formirao opštenarodni sud, a u nahijama narodne sudove (magistrate) izdao je nalog da za sudiju Magistrata Sokolske nahije, čije je sedište najpre bilo u Rogačici, a zatim premešteno u Užice, bude postavljen Petar Obradinović. Narodni sud je našao da je on sposoban za to mesto i potvrdio njegov izbor. Ovo imenovanje je ujedno značilo i njegovu rehabilitaciju (MAGISTRAT NAHIJE UŽIČKO-SOKOLSKE (sudski protokol) priredio Novak Živković; AS – SOS – 1825, nsr. gr.).

Okletac i deo Strmova, početkom 19. veka, pripadali su parohiji gvozdačkoj. Crkva gvozdačka u kojoj su i Oklečani i Strmovci obavljali verske obrede bila je dosta udaljena od njihovih domova pa se kod Petra javila ideja o podizanju crkve u Oklecu. Za tu svrhu Petar je odabrao zaravan na Rudinskoj kosi i zaveštao potomke da ga tu sahrane i podignu crkvu. Za tu svrhu ostavio je imovinu: voćnjak od 76 ari, sađenu hrastovu šumu od 2 hektara i 21 ar i 40 ari neplodnog zemljišta. Umro je 1833. ili 1834. godine. Zbog nemira i sukoba sa Turcima u donjem delu Sokolske nahije, poznatim kao nemiri na Drini sa izgradnjom crkve (kapele) krenulo se tek posle 1850. godine. Pored Oklečana u njenoj izgradnji učestvuju i Strmovci – brđani. Glavni organizatori i donatori su Petrov sin Simo i sinovac kmet Miloš Obradinović. Crkva, jednobrodna građevina sa apsidom na istočnom delu, koji ima širinu naosa, spolja ukrašena grubim pilastrima, posvećena je Vaznesenju Gospodnjem i osveštana 1856. godine (Obrad Dodić: Crkva Vaznesenja Hristovog u Rogačici).

Petrova grobnica, koja se nalazila u porti crkve, na suvom i sunčanom mestu, bila je obložena tesanim hrastovim talpama, a na kamenom stubastom spomeniku bio je natpis na staroslovenskom jeziku. Pored porte zasnovano je novo groblje u kome su sahranjivani Oklečani iz obližnjih zaselaka (Radava, Lokva, Drenovac, Minići). I u njemu postoje neke grobnice zidane sedrom, ali sada sa stubastim spomenicima od mermera, sa natpisima i epitafima. Stari deo groblja je skroz zapušten, zarastao u korov i trnje, spomenici porušeni ili obrasli mahovinom, tako da se natpisi na njima teško mogu čitati.

Kada su Oklečani, 1990. godine, sa sveštenikom Radenkom Gligićem, pored stare, krenuli da grade novu crkvu, rasturili su Petrovu grobnicu, izvadili kosti i sa grobnicom preneli, van groblja, u šumu. Pri tome je polomljen kameni spomenik, a hrastove talpe, u vlazi i bez dovoljno svetlosti brzo su istrulile.

Nova grobnica Petra Obradinovića levo i deo polomljenog spomenika knezu Petru desno, zarasli u bujad i ostrugu

Nova grobnica Petra Obradinovića levo i deo polomljenog spomenika knezu Petru desno, zarasli u bujad i ostrugu

U groblju pored crkve nalazi se i zidana grobnica Petrovog sina Sime i mermerni spomenik, koji je podigao njegov sin Vujica. Pored toga u porti ili pored nje nalazila su se i dva istovetna Simina spomenika krajputaša. Ovaj na fotografiji Oklečani su ugradili u zid pomoćne zgrade, a drugi odneli na Petrov grob, u bujad i trnje.

U groblju pored crkve nalazi se i zidana grobnica Petrovog sina Sime i mermerni spomenik, koji je podigao njegov sin Vujica. Pored toga u porti ili pored nje nalazila su se i dva istovetna Simina spomenika krajputaša. Ovaj na fotografiji Oklečani su ugradili u zid pomoćne zgrade, a drugi odneli na Petrov grob, u bujad i trnje.

Simin sin Vujica, Petrov unuk, trgovac iz Beograda, sagradio je pored crkve zvonaru i česmu. Zvona su tokom Prvog svetskog rata odneli Austrougarski okupatori pa je Vujica, 1922. godine, sa suprugom Vidosavom priložio nova zvona.Na fotografiji levo vidi se stara zvonara, a pozadi je prvobitna crkva koju lagano nagriza zub vremena.

Simin sin Vujica, Petrov unuk, trgovac iz Beograda, sagradio je pored crkve zvonaru i česmu. Zvona su tokom Prvog svetskog rata odneli austrougarski okupatori pa je Vujica, 1922. godine, sa suprugom Vidosavom priložio nova zvona. Na fotografiji levo vidi se stara zvonara, a pozadi je prvobitna crkva koju lagano nagriza zub vremena.

Povodom pedesetogodišnjice Drugog srpskog ustanka knez Mihailo Obrenović odlikovao je sve borce koji su sa njegovim ocem Milošem podigli Drugi srpski ustanak. Živi borci dobili su pozlaćen Takovski krst, a pomrli srebrene medalje koje su uručene njihovim familijama. Na svetkovini, koja je održana 23. maja 1865. godine, knez Mihailo Obrenović održao je veličanstven govor, a odlikovanje za Petra Obradinovića primio je neki od njegovih sinova (Boriša Matić: RAČANI KROZ VEKOVE, knjiga 3, strana 168 – 169).

Pripremio: Mitar Josipović

Drina Info

Ova vest je pročitana 1158 puta.